میلاد خورشید شب چله(شوچِلَّه)،یلدا(، (چِرَغو)
چله : بچه تا چهل روزگی اگر سالم باشد نمی میرد و خورشید هم باید از تولدش 40روز بگذرد تا ماندگار شود یلدا آغاز چله است و بعد از 40 روز جشن مفصلی می گرفته اند به نام جشن سده (50 روزو 50 شب مانده به اول بهاردر ایران زمین، شب آغاز زمستان را«شب چله» یا «شب یلدا» می نامند که هم زمان با شب انقلاب زمستانی است.انقلاب زمستانی مطابق با ،آخرین روز آذرماه و نخستین روزدیماه است شب زنده داری در شب چله، مانندخیلی از آیینهای ایرانیان، ریشه درتاریخ چندهزارساله دارد .در گذشته، آیینهایی در این هنگام برگزار میشده است که یکی از آن ها جشنی شبانه و بیداری تا بامداد و تماشای طلوع خورشید تازه متولد شده، بوده است. جشنی که ، حضور کهنسالان و بزرگان خانواده، نماد کهن سالی خورشید در پایان پاییز بوده است،ایرانیان از6000تا10000 هزار سال است كه شب یلدا تا سپیده دم بیدار می مانند،(این سنت به مراسم احیا شبیه است)هندوانه به خاطر رنگ و گردی اش شبیه به خورشید است و خاصیت هندوانه آن است که عطش را در تمام طول سال از بین می برد در کنارش میوه های دیگر نیز می خورند و معتقدند هر میوه ای در شب چله بخورند اثرش تا پایان سال می ماند اگر دختری تازهعروس باشد، خانواده داماد هدیهای با مقداری آجیل و میوه و شیرینی جهت شب یلدا به منزل او می برند.
در آیین میترا(آیین مهر) ، نخستین روز زمستان به نام «خور روز» ،روز تولد مهر و نخستین روز سال نو بشمار میآمده است و امروزه کارکرد خود را در تقویم میلادی که ادامه گاهشماری میترایی است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ میلادی به وجود آمده؛ ادامه میدهد.
به روایت ابو ریحان بیرونی، مبدأ سال شماری تقویم کهن سیستانی از آغاز زمستان بوده و جالب این که نام نخستین ماه سال آنان نیز «کریست» بوده است. منسوب داشتن میلاد به میلاد مسیح، به قرون متأخر باز میگردد و پیش از آن، آن گونه که ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه نقل کرده است، منظور از میلاد، میلاد مهر یا خورشید است. نامگذاری نخستین ماه زمستان و سال نو با نام ()«دی» به معنای دادار،آفریننده،خداوند از همان باورهای میترایی سرچشمه میگیرد
