حذف1 در برخی کلمات مانند ماهی (مَهی) تاریکی(تَریکی) سایه(سَیَه) بارش(بَرِش) کاسه(کَسَه) کاه گل (کَهکل) قاطر(قَطِر) قروت ماسی (قروت مَسی ) گاو(گُو)

بعضی کلمات در خود گویش گناباد مخفف خوانده می شودمانند: تِنبو(تنبون)جِوو(جون،جوان) پرهَه(پِرهَن) استی(استین) تَوِستو(تَوِستون) زِمستو(زِمستون ) زعفِرو(زعفِرو ) روزگِردو(روزگِردو ) تو(تون) جِمبو(جِمبو) چِرَغو(چِرَغو ) کِلیدو( کلیدون) بییَوو(بییَوو ) نَخو(نَخو)این لغات مختوم به حرف ن است و برخی دیگر مثل بِدبَخ (بدبَخت) اوگوش(اوگوشت ) ماس(ماست) دسبن(دسبند )چَش(چَشم  ) از آخر آن ها ت یا د یا م می افتد.کلمات گویش گنابادی (جویمندی) که مختوم به ه بیان حرکت است به جای کسره  (هِ) به صورت فتحه دار خوانده می شود(هَ)مانند: تیشَه-ریشَه فاطمَه – شاخَه_ چهرَه –

واگر این کلمات با کلمه ی دیگری به عنوان مضاف بکار رود حرف ماقبل آخر به صورت مکسور خوانده می شود و (ه) برداشته می شود و (ی)اضافه می شودمانند:ریشه ی درخت=ریشِی درخ – تیشه ی نجاری= تیشِی نجَری- فاطمه ی علوی= فاطمِی علِوی

 در گویش گنابادی در برخی کلمات دو حرف ساکن پشت سر هم نمی آید مانند :برق که خوانده می شود:بر ِق

بَرف که خوانده می شود: بَر ِف

خرج  که خوانده می شود: خَر ِج

واین بیشتر در کلماتی است که حرف ماقبل آن( ر)است؟

و این بیشتر در هنگام کابرد در جمله به این حالبت در می آید و الا تلفظ به همان شکل معیار است و بعضی به همان شکل تلفظ  می شود مانند: زرد – نفت...

 

زبان مردم اين سامان فارسي دري است

شناسه های افعال گذشته

اوّل شخص مفرد     ُم                  بِرَفتُم

دوّم شخص مفرد     ِی                 بِرَفتِی

سوّم شخص مفرد    ِش                بِرَفتِش

 

اوّل شخص جمع     ِم                  بِرفتِم

دوّم شخص جمع    َ ی                 برفتَی

سّوم شخص جمع   َ ن                  برفتَن

مشاهده میشود که در اول فعل ها( ب)آمده است که حالت تاکیدی دارد .

شکل دیگری از فعل ماضی که حالت مستمر دارد

مَیِستُم + فعل مضارع = میِستُم بُرُم (مَستُم + فعل مضارع = مَستُم بَرُم)

 

                                        شکل اول                      شکل دوم

 

اوّل شخص مفرد                   میِستُم بُرُم                  مَستُم بُرُم

دوّم شخص مفرد                  مَیِستِی برِی                 مَستی بِرِی

سوّم شخص مفرد                   مَیِستِش برِد                مَستِش بِرِد

 

اوّل شخص جمع                   مَیِستِم برِم                   مَستِم بِرِم

دوّم شخص جمع                   مَیِستَی بِرَی                 مَستَی بِِرَی

سّوم شخص جمع                   میِستَن بِرَن                 مَستَن بِرَن

 

فعل مضارع

ساخت فعل مضارع م + بن مضارع + شناسه های مضارع

شناسه های فعل مضارع

 

اوّل شخص مفرد     ُم                  مُرُم   (مِرُم)

دوّم شخص مفرد     ِی                 مِری

سوّم شخص مفرد    ِد                  مِرِد

 

اوّل شخص جمع     ِم                  مِرِم

دوّم شخص جمع    َ ی                 مِرَی

سّوم شخص جمع   َ ن                 مِرَن

فعل آینده

مِم + فعل مضارع + شناسه  (مِم + برُم = مِمبرُم)

 

اوّل شخص مفرد     ُم               ممبرُم      

دوّم شخص مفرد     ِی              ممبرِی

سوّم شخص مفرد   ِد                 ممبرِد

 

اوّل شخص جمع     ِم                ممبرِم

دوّم شخص جمع    َ ی               ممبرَی

سّوم شخص جمع   َ ن                ممبرَن

مِم به معنی خواستن است.

شکل دیگر فعل آینده با پیشوند آینده ساز مَیُم است

صیغه ای از فعل مَیِستَن + فعل مضارع + شناسه (مِیُم + برُم = مَیُم بُرُم )

 

اوّل شخص مفرد     ُم                 مَیُم برُم     

دوّم شخص مفرد     ِی                مَی برِی

سوّم شخص مفرد    ِد                 مَیِد برِد

 

اوّل شخص جمع     ِم                 مَیِم بِرِم

دوّم شخص جمع    َ ی                مَیَی بِرَی

سّوم شخص جمع   َ ن                 مَیَن بِرَن

ادامه دارد...م-ب